2012-04-20

Jajo filozoficzne


Jajo symbolizuje chaos, zarodek Wszechświata, świat, siłę życiową, płodność, zmartwychwstanie, odrodzenie, nieśmiertelność. Łączy w sobie symbolikę bezpieczeństwa, domu i gniazda z wyobrażeniem więzienia, z którego pisklę się wyzwala, tłukąc skorupkę. Narodziny świata z jaja to wierzenie rozpowszechnione w całym Starym Świecie. Jajo uchodziło za jeden z emblematów oświecenia mistycznego i odgrywało kluczową rolę ze wszystkich obrzędach inicjacyjnych. W interpretacji jungowskiej symbol ten pokrywał się z "chaosem objętym i opanowanym przez twórcę" oraz "pierwszą materią zawierającą duszę świata".

Jajo filozoficzne alchemików przyrównywane było do hermetycznego naczynia (alembiku), zawierającego substancję mającą ulec transmutacji. Jako symbol kosmosu i połączenia czterech żywiołów jest wzmiankowane w Turba philosophorum, kompendium alchemicznym pochodzenia arabskiego, popularnym na zachodzie od XIII w. Stanowiło symbol materia prima, naczynie materii i myśli. Jako emblemat dojrzewającego życia było łączone z motywem powtórnych narodzin kosmicznych, dokonujących się poprzez śmierć i zmartwychwstanie. Adepci kojarzyli jajo z czterema żywiołami (skorupka/ziemia, błona/powietrze, białko/woda, żółtko/ogień). Wykorzystywane było jako jeden ze składników mieszanki przy produkcji kamienia filozoficznego.

Na poniższej rycinie jajo obrazuje pierwotny chaos, pierwszą materię, która musi zostać poddana procesowi oczyszczenia. Z jego popiołów zrodzi się feniks, symbol kamienia filozoficznego. Miecz symbolizuje ogień duchowy, który zapoczątkował stworzenie.




(Alegoria alchemiczna: jajo filozofów, ilustracja z Atalanta fugiens Michaela Maiera, 1618 r.)


Nasze pisanki wielkanocne są oczywiście pokłosiem tej samej symboliki życia, zmartwychwstania i odrodzenia. Co ciekawe, w folklorze jajo pojawia się również jako symbol złowróżbny; wierzono m.in., że nie należy przynosić jajek do (lub wynosić z) domu po zachodzie słońca. Marynarze unikali też wypowiadania jego nazwy w czasie żeglugi.

Z kolei zajączek wielkanocny symbolizuje życie, zmysłowość, wiosnę i oczywiście... płodność. Zając i jajko wielkanocne są pozostałościami pogańskich rytuałów urodzaju.

(Źródła: Matilde Battistini, Astrologia, magia, alchemia, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 2006; Władysław Kopaliński, Słownik symboli, Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", Warszawa 1990.)


Brak komentarzy:

Prześlij komentarz