2012-10-27

Mitologia grecka: Persefona


Persefona (zwana także Korą, w wersji rzymskiej - Prozerpina) w mitologii greckiej była córką króla bogów Zeusa i Demeter, bogini urodzaju. W pięknej dziewczynie zakochał się bóg podziemi Hades. Pewnego razu, gdy zbierała kwiaty na łące (w różnych wersjach mitu - na Sycylii, na Krecie bądź w Attyce), rozwarła się ziemia, z której wyjechał czarny rydwan i Hades porwał Persefonę do swego królestwa. Zrozpaczona zaginięciem córki, Demeter rozpoczęła poszukiwania po całym świecie. W swym smutku sprawiła, że cała przyroda zwiędła, ziemia przestała rodzić i wszędzie zapanował głód. Skargi i błagania ludzi usłyszał Zeus, a kiedy ujrzał, co się dzieje, wysłał Hermesa do podziemi z żądaniem, aby Hades zwrócił Persefonę matce. Jednakże bóg podziemi przy pożegnaniu dał Persefonie jabłko granatu, z którego zjadła kilka ziaren, co związało ją na zawsze z krainą zmarłych. Odtąd co roku musiała przez kilka miesięcy przebywać z mężem, a pozostałe spędzała na powierzchni ziemi. Gdy Persefona wracała wiosną do matki, przyroda rozkwitała, a gdy jesienią schodziła do podziemi, życie zamierało.



Frederic Leighton, Powrót Persefony (1891)


Historia o porwaniu i powrocie Persefony, tłumacząca cykliczność pór roku, to jeden z najbardziej znanych i najpiękniejszych mitów greckich. Pokazuje to, czego zawsze brakowało mi w chrześcijaństwie - że ciemność, zima, śnieg i śmierć oraz mroczny bóg podziemi są w takim samym stopniu częścią kosmicznego porządku, co światło i życie.

Dante Gabriel Rossetti, malarz z XIX-wiecznego stowarzyszenia prerafaelitów, ma w swym dorobku obraz zatytułowany Prozerpina. Bogini ubrana jest w ciemnoniebieską suknię, czarne, ciężkie fale włosów spadają jej na plecy, rysy młodej twarzy wyrażają melancholię. W bladej, arystokratycznej dłoni o długich palcach trzyma swój atrybut - owoc granatu, symbolizujący cykliczną odnowę kosmosu oraz wieczny powrót zdarzeń. Granat uważany był za pokarm zmarłych. Przed Prozerpiną-Persefoną stoi zgaszona lampka oliwna, symbolizująca śmierć, za nią zaś zwiesza się pęd bluszczu - świętej rośliny Dionizosa, będący odwołaniem do powstania owocu granatu z krwi tego boga.

Persefona ma swoje klimatyczne cameo appearance w opowiadaniu Radosława Raka Człowiek, który był pleśnią (nagroda specjalna w II edycji konkursu literackiego Horyzonty Wyobraźni, 2010). 

Kręgi rozchodzą się po wodzie, muzyka cichnie, wierzby zamierają w bezruchu. I oto z toni czarnej jak onyks, z pradawnego mroku u korzeni świata, z głębin macicy wynurza się Ona - pani podziemnego świata - Persefona... Nenufary oblepiają jej oliwkowe, lśniące ciało, strumyki wody spływają po niej z pluskiem, czarne włosy lepią się do twarzy, szyi, ramion i piersi. W dłoniach niczym berło trzyma kwiat narcyza. Nie mogę patrzeć w Jej oblicze, na Jej uśmiech-nieuśmiech. Padam na kolana i drżąc wpatruję się w zmąconą wodę.

Persefona milczy.


Całość tekstu można przeczytać online na stronie Nowej Fantastyki - polecam, naprawdę warto. To mroczna, listopadowa, przesycona biologią rozkładu, gęsta od pleśni i zgnilizny próba opowiedzenia na nowo mitu o Orfeuszu i Eurydyce.

Zespół Therion nagrał piosenkę Dark Venus Persephone (album Sirius B - jedna z lepszych płyt tej grupy) zainspirowaną mitem o Demeter i Persefonie. Oto fragment tekstu:

Forever in the underworld, (the) fate of Persephone (Wieczność w podziemiach przeznaczeniem Persefony)
Only the summer will set you free (Tylko lato cię uwolni)
But you'll be forced back to your husband (Lecz będziesz zmuszona wrócić do męża)
When you taste the pomegranate juice (Gdy posmakujesz soku z granatu)


Na You Tube można znaleźć kilka teledysków fanowskich do tej piosenki - ja wyszukałam jeden, zilustrowany obrazami z różnych epok przedstawiającymi Persefonę.



 
Całkiem ciekawie wygląda też oficjalny teledysk do piosenki Perséfone zespołu Nostra Morte, zawierający sceny inspirowane mitem o Persefonie. (Szczególnie podobają mi się ujęcia przedstawiające członków zespołu w skalistym, mrocznym "Hadesie", gdzie stoją kamienne rzeźby, perkusista w metalowej masce i Persefona wciągana pod ziemię przez czarno ubrane dziewczęta.)





Tym, którzy nie czytali, polecam również wpis: Tanatos.


3 komentarze:

  1. Piękn ten obraz Rossetiego.Też zawsze lubiłam ten mit.

    chomik

    OdpowiedzUsuń
  2. mit o Persefonie jest moim ulubionym.

    OdpowiedzUsuń