2014-03-08

Zęby jako symbol



Zęby, będące bronią drapieżnych zwierząt, symbolizują przede wszystkim energię, żywotność, agresję i okrucieństwo. Członkowie prymitywnych plemion zdobili się zębami i pazurami upolowanych drapieżców, a niekiedy także... zębami nieprzyjaciół. Wybicie czy wyłamanie zębów oznaczało pozbawienie przeciwnika mocy i możliwości obrony. Mówimy "uzbrojony po zęby" o kimś obwieszonym bronią od stóp do głów. Zęby są też strażnikami ludzkiej mowy - trzymać język za zębami to znaczy milczeć, zachować powściągliwość.

W mitologii greckiej trzy graje, okropnie szpetne, lecz mądre staruchy, posiadały na spółkę jedno oko i jeden ząb. Perseusz wykradł im jedno i drugie, aby je zmusić, by wyjawiły, gdzie przebywa gorgona Meduza.

Ząb może też symbolizować zgryzotę, zawiść, niewdzięczność, a nawet nienawiść. Zgrzytanie zębów jest oznaką wściekłości i rozpaczy. Wreszcie - ząb czasu to nieubłagany upływ czasu niszczący wszelką materię, żywą i martwą.

Bohater cyklu legend irlandzkich, poeta Fionn, gotując pewnego dnia obiad swemu panu, ugryzł kawałek łososia Mądrości; odtąd umiał przewidywać przyszłość, ilekroć dotknął swoich zębów kciukiem. W Irlandii ząb mądrości służył do zaklęcia zwanego teinm laegda, "natchnienie do pieśni": poeta czy bohater kładł kciuk na zębie mądrości, przygryzał, po czym śpiewał czterowiersz i składał ofiarę bogom.

Według senników, jeśli przyśnią się nam zepsute zęby, wróży to chorobę. Wypadający ząb w marzeniu sennym oznacza rychłą śmierć przyjaciela lub krewnego, wyrastający zaś - ciążę czy też poród.

W kręgu kultury chrześcijańskiej patronką dentystów jest św. Apolonia z Aleksandrii, dziewica i męczennica. Cierpiący na ból zębów modlili się do niej o ulgę (w czasach, gdy funkcję dentysty pełnił najczęściej felczer ze szczypcami do rwania, ewentualnie zręczny kowal, tych modlitw musiało być mnóstwo). Zginęła w roku 249, za cesarza Filipa, gdy w Aleksandrii wybuchły lokalne rozruchy przeciwko chrześcijanom. Zgodnie z przekazami, podczas prześladowań miano jej wybić czy wyrwać wszystkie zęby, a następnie spalić na stosie, na który dobrowolnie weszła. Na obrazach przedstawiana jest jako młoda kobieta z zębem w szczypcach.



Francisco de Zurbaran, Św. Apolonia.


Ciekawostka: dwieście lat temu ktoś ubogi i zdesperowany, kto posiadał ładne zęby, mógł je sprzedać dentyście.  W XVIII i XIX wieku umiano sporządzać sztuczne szczęki z porcelany czy kości słoniowej, ale najlepsze były te, w które wprawiono prawdziwe ludzkie zęby. W "Nędznikach" Victora Hugo jedna z bohaterek, która znalazła się w rozpaczliwej sytuacji materialnej, najpierw obcina włosy i sprzedaje perukarzowi, a potem daje sobie wyrwać przednie górne jedynki. Brrrr.

Źródła:
Władysław Kopaliński, Słownik symboli, Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", Warszawa 1990
Wikipedia, Saint Apollonia


3 komentarze:

  1. O,ciekawy obraz.Nie słyszałam o niej.
    sztuczne szczęki z porcelany czy kości słoniowej, ale najlepsze były te, w które wprawiono prawdziwe ludzkie zęby -masakra i to niehigieniczna.

    Chomik

    OdpowiedzUsuń
  2. "Zęby, będące bronią drapieżnych zwierząt"
    Weź do ręki nieoswojonego chomika/szczura/wiewiórkę, a szybko się przekonasz, że nie tylko drapieżnych. :-P

    OdpowiedzUsuń